Ten tekst napisałem kilka tygodni temu. Czas na jego publikację. Trochę osobisty tekst porządkuje ponad dwa lata drogi naszej sekcji Nordic Walking. To historia nie tylko startów w zawodach wysokiej rangi, ale przede wszystkim ewolucji myślenia o rywalizacji, treningu i odpowiedzialności – po obu stronach relacji trener-zawodnicy.

Z dzisiejszej perspektywy łatwo byłoby powiedzieć, że „wiedziałem”. Ale to nie byłoby do końca uczciwe. Kiedy zaczynaliśmy, ja również nie miałem za sobą wieloletniego doświadczenia. Miałem zaledwie rok przewagi. Rok wcześniej sam po raz pierwszy stanąłem na starcie mistrzostw Polski, Pucharu Polski, później Pucharu Świata i mistrzostw Europy. Zaliczyłem podium, ale zobaczyłem też, jak cienka jest granica między satysfakcją a rozczarowaniem. To nie czyniło ze mnie eksperta. To raczej otworzyło mi oczy i sprawiło, że zacząłem bardzo uważnie obserwować świat sportowego Nordic Walkingu.

Chłonąłem go intensywnie. Patrzyłem na ludzi, na ich zachowania przed startem, na reakcje po mecie, na rozmowy z sędziami, na sposób, w jaki jedni radzą sobie z presją, a inni z nią przegrywają. Chyba pomagało mi w tym dziennikarskie doświadczenie – umiejętność słuchania, wyłapywania niuansów, stawiania sobie pytań, które nie zawsze mają proste odpowiedzi. I być może właśnie dlatego, gdy moi zawodnicy zaczęli myśleć o pierwszych startach, pojawił się problem. Ja byłem już o krok dalej, ale nie potrafiłem jeszcze dobrze przetłumaczyć tego świata ludziom, którzy dopiero mieli do niego wejść. Nie wiedziałem czy to co trafiło do mnie, również ich zauroczy.

To był pierwszy moment, w którym zrozumiałem, że rola trenera w Nordic Walkingu nie polega wyłącznie na planowaniu treningów. Polega na zarządzaniu lękiem. Sportowym, ale bardzo ludzkim. Lękiem przed oceną, przed porażką, przed tym, że ktoś zobaczy nasze słabości. Psychologia sportu mówi jasno: zanim pojawi się motywacja do rywalizacji, musi nastąpić oswojenie lęku. I dokładnie to wydarzyło się na naszych pierwszych startach rangi mistrzowskiej.

Mistrzostwa Polski w Czerwonaku i kolejne zawody tej rangi nie były testem formy. Były testem mentalnym. Moi zawodnicy jechali tam z głowami pełnymi wyobrażeń. Ja wiedziałem, że na trasie spotkają takich samych ludzi jak oni, że świat Nordic Walkingu nie jest zamkniętym klubem dla wybranych. Wiedziałem, że na trasie dopadnie kryzys – ale go pokonają. Oni jeszcze tego nie wiedzieli. Dopiero start, kontakt z trasą, sędziami, regulaminem i własnymi emocjami sprawił, że lęk przestał być abstrakcyjny. Stał się doświadczeniem, które dało się unieść. I to był moment przełomowy, bo człowiek, który uniósł lęk, przestaje się go bać w przyszłości.

Kolejne starty, jak Bydgoszcz, pokazały coś jeszcze ważniejszego. Zmienił się język rozmów. Zniknęły pytania: „czy ja się nadaję”, a pojawiły się: „co mogę poprawić”, „gdzie straciłam”, „jak trenować mądrzej”. W psychologii sportu to moment przejścia. Zawodnik przestaje definiować siebie przez wynik, a zaczyna przez rozwój. To nie są wielkie słowa – to bardzo konkretna zmiana mentalna, bez której nie da się iść dalej.

Równolegle z ewolucją zespołu ewoluowałem ja sam. Pracując z tymi ludźmi coraz wyraźniej widziałem, że ten proces działa w dwie strony. Moi zawodnicy w pewnym sensie pozwalali mi się przy nich rozwijać. Dali przestrzeń na szukanie właściwego przekazu, na momenty, w których sam jeszcze nie byłem pewien, jak coś nazwać. To była obopólna korzyść. Oni dostawali trenera, który nie udawał nieomylnego, a ja dostałem zespół, który nie oczekiwał gotowych recept, tylko uczciwego prowadzenia. W sporcie to ogromna wartość, bo bezpieczeństwo psychologiczne – możliwość popełniania błędów bez lęku przed oceną – jest fundamentem długofalowego rozwoju.

Zawody Pucharu Polski, takie jak Potęgowo czy później Miastko, pokazały kolejny etap tej drogi. Tu pojawiło się poczucie sprawczości. Szczególnie wyraźnie było to widać w Potęgowie, gdzie zabrakło jednego z liderów. Zamiast załamania pojawiła się odpowiedzialność rozłożona na całą drużynę. Rekordy, podium i wysokie miejsca drużynowe były efektem ubocznym tego procesu.

Najważniejsze było to, że zawodnicy wracali z myślą: „to zależało od nas”. A to jest moment, w którym zespół przestaje być grupą startujących, a zaczyna być drużyną.

Miastko miało jeszcze jeden wymiar. Start na zawodach, które współtworzyliśmy, wymagał umiejętności oddzielenia emocji organizacyjnych od sportowych. To bardzo trudne mentalnie. Psychologia sportu nazywa to kontrolą kontekstu – zdolnością do zachowania koncentracji niezależnie od otoczenia. Moi zawodnicy zdali ten egzamin. Potrafili wystartować „u siebie”, nie tracąc sportowej ostrości. To znak dojrzałości, której nie da się wytrenować jedynie kilometrami.

Najtrudniejszym sprawdzianem zawsze była jednak konfrontacja z absolutnym poziomem: mistrzostwa świata, Puchar Świata, mistrzostwa Polski w Gorzowie. Tam sport nie wybacza uproszczeń. Tam trzeba umieć zaakceptować fakt, że można dać z siebie wszystko i wciąż mieć nad czym pracować. Awans do finałów, wysokie miejsca drużynowe, systematyczna poprawa pozycji rok do roku były ważne, ale równie ważne były rozmowy po starcie, analiza, świadomość detalu. To moment, w którym sport przestaje być emocją, a staje się rzemiosłem.

W tym wszystkim nie wolno jednak zapominać o jednym. Priorytetem zawsze były i są nasze niedzielne treningi. To tam buduje się forma, ale przede wszystkim relacje. To tam sportowy Nordic Walking spotyka się z codziennością, z rozmową, ze śmiechem, z gorszym i lepszym dniem. Wyniki sportowe są dla nas przygodą – piękną, wzmacniającą, dającą satysfakcję – ale pozostają pozytywnym efektem ubocznym czegoś znacznie ważniejszego. Regularności, wspólnoty i świadomego ruchu.

Dziś wiem, że największą wartością tej ponad dwuletniej drogi nie są puchary ani klasyfikacje. Największą wartością jest to, że moi zawodnicy nie boją się już rywalizacji. Rozumieją ją. Wiedzą, że sportowy Nordic Walking nie odbiera radości, tylko ją porządkuje. A ja wiem, że trener nie rozwija się szybciej niż jego zespół. Rozwija się dokładnie tak szybko, jak zespół mu na to pozwala. I dlatego ta historia wciąż trwa.

To nie była opowieść o wynikach. To była opowieść o procesie.

Więcej tekstów o treningach i startach znajdziesz sekcji Nordic Walking na basztabytow.pl

Nie tylko mięśnie potrzebują treningu. Głowa też musi nauczyć się wytrwałości, cierpliwości i wiary, że warto. Bo zanim ruszysz z kijkami, musisz ruszyć myślami – i wygrać najważniejszy pojedynek: z samym sobą.

Na początku większość osób skupia się na technice: na kijach, kroku, tempie, butach, zegarku. To wszystko ma znaczenie, ale prawdziwy trening zaczyna się znacznie wyżej niż w nogach – zaczyna się w głowie. To ona decyduje, czy wstaniesz rano z kanapy, czy znajdziesz wymówkę, by zostać. To głowa negocjuje z deszczem, z lenistwem i z tym cichym głosem w środku, który mówi: „odpuść dziś, jutro też jest dzień.” Ciało tylko wykonuje polecenia. Dlatego zanim wytrenujesz mięśnie, musisz wytrenować myśli.

Po rozległym zawale (choć określenie „kardiologiczny incydent” brzmi łagodniej) trafiłem do ośrodka rehabilitacji w Wieżycy. Nie byłem wtedy sportowcem – byłem pacjentem. Dali mi do rąk kije, ale nie wiedziałem, co z nimi zrobić. Terapeutka powiedziała tylko: „Proszę iść naprzemiennie.” Więc szedłem – powoli, z zadyszką i bez przekonania. Kije trzymałem przed sobą jak ludzik z Lego. Dziś wiem, że to nie były ćwiczenia fizyczne, tylko pierwsze lekcje cierpliwości i nadziei. Bo to, co wtedy naprawdę trenowałem, to rozmowa z samym sobą.
Może dlatego tak lubię ludzi, którzy zaczynają od zera. Widziałem to już wiele razy – w piłce, na bieżni, w hali sportowej, w redakcji, w życiu. Ci, którzy wiedzą, jak to jest się podnieść, potrafią potem dawać innym siłę. Bo prawdziwy trener to nie ten, który nigdy nie upadł, ale ten, który nauczył się wstawać mądrzej.

W psychologii sportu istnieje pojęcie dialogu wewnętrznego. Brzmi naukowo, ale chodzi o prostą rzecz: o to, co mówisz sobie, gdy nikt nie słyszy. Czy powtarzasz: „Nie dam rady”, czy raczej: „Spróbuję jeszcze kawałek”? W tamtych dniach nauczyłem się mówić sobie rzeczy dobre. I to był mój pierwszy prawdziwy trening.

Dziś wielu moich zawodników zaczyna dokładnie tak samo. „Ja to tylko trochę, dla zdrowia…”, „Chcę tylko sprawdzić, czy dobrze chodzę…” – słyszę na pierwszych zajęciach. A potem dzieje się coś ciekawego: po kilku tygodniach chodzą inaczej, patrzą inaczej, mówią inaczej. Już nie szukają wymówek, tylko sensu. Widzę to w ich oczach i w sposobie, w jaki przed startem poprawiają rękawiczki przy kijach. To moment, w którym człowiek zaczyna chodzić głową, a nie tylko nogami.

Sport – nawet rekreacyjny – to nieustanna walka z wątpliwościami. Czasem trzeba wygrać nie z dystansem, lecz z własnym zniechęceniem. Siła nie polega na tym, by nigdy nie zwątpić, ale by potrafić wrócić do wiary po każdym potknięciu. I to jest piękne w Nordic Walkingu – że pozwala trenować charakter, a nie tylko kondycję.
Kiedy idziesz przez las, czujesz rytm własnego oddechu i miękkość ścieżki pod stopami. Nagle uświadamiasz sobie, że to nie jest zwykły spacer. To mały trening umysłu. Uczysz się obecności, spokoju i pokory wobec własnych ograniczeń. Po jakimś czasie zauważasz, że ta cisza z lasu zaczyna się przenosić do codziennego życia. Mniej się spieszysz, mniej denerwujesz, bardziej słuchasz. Bo głowa też się męczy. Głowa też potrzebuje ruchu. I – tak jak ciało – potrafi się wzmocnić. Wystarczy tylko dać jej szansę.

Więcej tekstów o treningach i startach znajdziesz sekcji Nordic Walking na basztabytow.pl

Są chwile, kiedy warto zwolnić i pobyć sam ze sobą. Nie po to, by od ludzi uciekać, ale by wrócić do nich z nową energią. Samotny marsz to nie ucieczka – to forma regeneracji. Oczyszcza głowę, porządkuje myśli i daje spokój, który później wnosisz do grupy. Bo czasem właśnie cisza jest tym, co najbardziej łączy ludzi.

Nordic Walking najczęściej kojarzy się z grupą, wspólnym rytmem i śmiechem na trasie, ale ma też drugą, cichszą stronę. To właśnie w samotnym marszu można usłyszeć siebie najgłośniej. Kiedy nie trzeba dopasowywać się do nikogo, gdy nikt nie zagaduje i nie liczy kilometrów – wtedy zaczyna się prawdziwa rozmowa z własnymi myślami.

W dalszej części książki będę wiele razy wspominał o sile grupy, o przynależności i wspólnym marszu, ale to właśnie Nordic Walking nauczył mnie też jednego – że warto czasem pójść sam ze sobą. Samotny trening odświeża głowę. Wycisza. Pozwala usłyszeć ten cichy dialog, który w codziennym zgiełku ginie pod natłokiem bodźców. Po kilku kilometrach człowiek wchodzi w stan „flow”. Mówiąc prościej – stan pełnego szczęścia. Myśli się uspokajają, a kroki stają się jak oddech. I wtedy, nawet błądząc, przychodzi ta myśl, która zawsze mnie zaskakuje: „Nie wiem, dokąd idę, ale wiem po co.”

Pamiętam poranek gdzieś między Dąbiem a Grzmiącą. Mgła trzymała się nisko, jakby nie chciała puścić rzeki. Wyszedłem bez planu – tylko ja, dwa kije i szum wiatru wśród trzcin i skrzypu olbrzymiego. Pierwszy kilometr wciąż pachniał cywilizacją: głowa taszczyła listę spraw, a telefon drżał echem nieodebranych obowiązków. Drugi uspokoił ramiona, trzeci wyrównał oddech. Na czwartym wpadł mi do głowy pomysł na układ rozgrzewki, na piątym – struktura tego oto rozdziału. Do auta wracałem z mięśniami lekko zmęczonymi, ale z głową jak po generalnych porządkach. I z tą prostą myślą: że sam ruch może być najlepszą formą myślenia.

Przez lata zawodowo obserwowałem ludzi, którzy biegli – dosłownie i metaforycznie. Dziennikarze, działacze, sportowcy. Wszyscy w biegu. I może dlatego tak cenię dziś marsz. Bo kiedy idziesz, wreszcie zaczynasz widzieć. Nie tylko świat, ale i siebie.

Samotny marsz ma swój rytuał: wyjść, nie oceniać, oddychać rytmem. Dwa kroki wdech, dwa kroki wydech. Nie poprawiać świata, nie ścigać się – tylko patrzeć, jak ciało samo układa się do pracy. To ćwiczenie z uważności, które robi się „przy okazji” – bez specjalnej oprawy, bez kadzideł i świec. Kiedy ręce otwierają klatkę, a kij zostaje za biodrem, oddech sam porządkuje myśli. Psychologowie sportu nazwaliby to „regulacją pobudzenia”, ja wolę proste słowo: uspokojenie.

Samotność na trasie nie jest przeciwieństwem wspólnoty. To jej dopełnienie. W grupie łatwo „pożyczać” energię od innych; w pojedynkę uczysz się produkować ją samemu. Właśnie ten trening wewnętrznego napędu później procentuje na zawodach, w pracy, w domu. Gdy przychodzą gorsze dni, pamięć tamtych cichych kilometrów podpowiada: zwolnij, ale idź. Pewna osoba użyła kiedyś mądrego stwierdzenia, że w naszej dyscyplinie nikt nikomu nie musi niczego udowadniać. I to jest w tym wszystkim piękne – że można iść samotnie lub obok siebie, bez porównań i bez rywalizacji, po prostu w swoim rytmie.

Jest jeszcze jedna korzyść z marszu w pojedynkę – uczciwość wobec siebie. Nie ma z kim się ścigać, nie ma komu imponować. Jest tylko Twoje tempo i Twoje „po co”. Znika presja, pojawia się ciekawość. Zauważasz mikro–rzeczy: jak stawiasz stopę, czy ręka naprawdę się prostuje, gdzie ucieka napięcie.

To mała, codzienna szkoła świadomości ciała – bez kamer, lajków i ocen. Bywa, że podczas takich wyjść rodzą się rozwiązania z zupełnie innych światów.

Nie chodzi o to, by samotny marsz zastąpił wspólne treningi. Chodzi o równowagę. Dwa wyjścia z ekipą, jedno dla siebie – to przepis, który działa. Bo z ciszy przynosi się do grupy coś bezcennego: spokój. A spokój jest zaraźliwy. Ludzie wyczuwają, kiedy trener lub partner z trasy ma w sobie poukładaną ciszę – wtedy idzie się lżej wszystkim. Samotny marsz uczy też pokory. Nie zawsze jest flow, nie zawsze „niesie”. Czasem jest błoto, rozwiązane sznurówki i myśl: „Po co mi to było?”. I bardzo dobrze. To te kilometry cementują charakter bardziej niż te idealne. Wracasz z nich może bez olśnień, ale z drobną, milczącą satysfakcją: zrobiłem swoje.

I na koniec – odrobina czułego realizmu. Nie każdy spacer w pojedynkę będzie inwazją endorfin. Czasem będzie zwyczajny. Kij zsunie się po mokrej ściółce, kamyk wpadnie do buta, rękawiczka źle się ułoży, czapka będzie grzać za bardzo. Ale właśnie w tej zwyczajności kryje się największy luksus współczesności: chwila, w której nikt niczego od Ciebie nie chce. Idziesz, bo chcesz. Oddychasz, bo możesz. Wiesz, dokąd – a jeśli nawet nie wiesz, to przynajmniej wiesz po co. A kiedy wracam do ludzi, do mojej Baszty, do niedzielnego „Veni, vidi, vici!”, zabieram ze sobą ten cichy zapas. I wtedy cała grupa idzie trochę pewniej – jakby w moim kroku było o jedno westchnienie ciszy więcej.

Więcej tekstów o treningach i startach znajdziesz sekcji Nordic Walking na basztabytow.pl

Nie każdy cel musi być rekordem. Wystarczy ten, który ma sens – osobisty, szczery, Twój. Bo prawdziwa motywacja nie przychodzi z zewnątrz. Rodzi się tam, gdzie kończą się wymówki, a zaczyna pasja.

Motywacja to słowo, które łatwo wypowiedzieć, ale trudno utrzymać. Wszyscy ją znamy – to ten wewnętrzny błysk, który każe wstać z kanapy, założyć buty i ruszyć, choć pogoda zniechęca, a ciało mówi: „zostań”. Ale ten błysk ma swoją naturę – pojawia się i znika. Dlatego prawdziwa siła nie leży w motywacji chwilowej, tylko w celach, które mają sens.

Dobry cel nie krzyczy. Nie musi być rekordem, nie musi mieć medalu na końcu drogi. Czasem wystarczy, że zmieścisz się w czasie, który sam sobie wyznaczyłeś. Że dojdziesz dalej niż miesiąc temu. Że po prostu nie odpuścisz. W Nordic Walkingu cele pojawiają się z mięśni i z głowy. „Chcę mieć siłę, by wejść sześciokrotnie raz za razem na Górę Siemierzycką bez zadyszki.” „Chcę poczuć, że znowu coś mogę.” „Chcę iść z grupą i nie zostać z tyłu.” To są cele, które trzymają dłużej niż numery startowe. Za każdym razem, gdy staję na szczycie, nie czuję się zwycięzcą, tylko człowiekiem, który dotrzymał słowa danego samemu sobie.

Psychologia sportu mówi, że istnieją dwa rodzaje motywacji: zewnętrzna i wewnętrzna. Ta pierwsza rodzi się z porównywania – z medali, wyników, pochwał. Działa, ale na krótko. Wewnętrzna natomiast wypływa z potrzeby rozwoju, z ciekawości, z radości samego ruchu. To ona sprawia, że wstajesz rano bez przymusu.

 Nordic Walkingu to szczególnie widać – ci, którzy chodzą dla siebie, zostają na lata; ci, którzy chcą tylko „zaliczyć”, znikają po sezonie. Dlatego cele warto formułować nie przez „muszę”, ale przez „chcę”. Nie „muszę poprawić wynik”, lecz „chcę poczuć się mocniejszy”. To subtelna różnica, ale zmienia wszystko. Kiedy cel wypływa z przyjemności, nie z presji, wtedy nawet potknięcie staje się częścią procesu.

Nie ma nic złego w chwilach słabości. Każdy z nas zna to uczucie, kiedy nie chce się wyjść – kiedy zimno, ciemno, a łóżko wygląda jak najlepszy przyjaciel. W takich momentach nie szukaj motywacji – szukaj powodu. Dla zdrowia? Dla ludzi? Dla siebie? Czasem jeden powód wystarczy, żeby wrócić na trasę. A ja mam jeszcze swoją metodę, pół żartem, pół serio. Kiedy pogoda naprawdę nie zachęca, mówię do siebie: „Ubiorę się, wyjdę i dopiero wtedy zdecyduję, czy chcę iść na trening.” I wiecie co? Kiedy już stoję na podwórku, nagle przestaje mi się chcieć wracać. Wtedy powtarzam sobie: „Skoro się ubrałeś, to teraz trenuj.” I tak właśnie zaczyna się większość moich najlepszych treningów – od chwili, w której po prostu przestałem się zastanawiać.

Motywacja to nie jest płomień, który płonie cały czas. To ognisko, które trzeba podsycać – raz słowem, raz wspomnieniem, raz wspólnym śmiechem. Jednego dnia zapalisz się sam, innego dnia ktoś dorzuci Ci patyk. I to jest piękne, bo motywacja w grupie działa jak ogień w kręgu – raz pali się mocniej u jednych, raz u innych, ale wszyscy grzeją się w tym samym cieple.

Moja półka z książkami od lat ugina się od poradników pozytywnego myślenia. Zig Ziglar, M.R. Kopmeyer, Dale Carnegie, Anthony Robbins – klasyka motywacji. Każdy z nich pisze o tym, jak stawiać cele, jak szukać sensu, jak nie tracić wiary. I choć dzisiaj patrzę na te książki z pewnym dystansem, to nie mam wątpliwości, że w swoim czasie pomogły mi zbudować własny mental. Wtedy chłonąłem każde zdanie, jakby miało odmienić dzień. Dziś wracam do nich rzadziej – czasem tylko po to, żeby odnaleźć jedno zdanie, które akurat teraz zadziała.

Z tych wszystkich książek, które przez lata wypełniały moją półkę, została mi jedna lekcja: żadne hasło nie zadziała, jeśli nie ruszysz z miejsca. Bo nie ma lepszej motywacji niż pierwsze 200 metrów po wyjściu z domu. Reszta przychodzi sama.

Ale z każdym rokiem coraz mocniej czuję, że prawdziwa motywacja nie zawsze siedzi w książkach. Ona przychodzi sama, często w najmniej spodziewanym momencie – na leśnej ścieżce, w rozmowie po treningu, w milczeniu po wysiłku. I nie potrzebuje górnolotnych słów ani wielkich deklaracji. Czasem wystarczy jedno: „idziemy dalej”. Cele muszą być elastyczne. Czasem życie wytnie numer – choroba, kontuzja, nadmiar obowiązków. Wtedy zamiast wyrzucać sobie „nie dałem rady”, warto powiedzieć „zrobiłem tyle, ile mogłem dziś”. Tak buduje się mądra konsekwencja. Bo w sporcie, tak jak w życiu, lepiej iść wolniej niż spalić się po pierwszym podejściu. Motywację podtrzymują rytuały. SMS przed treningiem, wspólne zdjęcie po marszu, krótki okrzyk „Baszta!” po rozgrzewce – to drobiazgi, które budują ciągłość. Psychologowie nazwaliby to „systemem wzmacniania pozytywnego”, ja wolę słowo „wspólnota”. Bo to właśnie wspólnota przypomina nam, po co zaczęliśmy.

Kiedy po treningu patrzę na grupę i widzę zmęczone, ale uśmiechnięte twarze, wiem, że to jest ten moment, kiedy cel staje się czymś więcej niż liczbą kilometrów. To jest cel, który naprawdę motywuje.

B.A.

Więcej tekstów o treningach i startach znajdziesz sekcji Nordic Walking na basztabytow.pl